พิพิธภัณฑ์ยั่งยืน เมื่อวัฒนธรรมก้าวสู่โลกสีเขียว

พิพิธภัณฑ์ยั่งยืนกำลังเปลี่ยนพื้นที่วัฒนธรรมให้เป็นต้นแบบ ESG ตั้งแต่อาคารประหยัดพลังงาน นิทรรศการลดขยะ ไปจนถึงเศรษฐกิจหมุนเวียน

พิพิธภัณฑ์ในศตวรรษที่ 21 กำลังมีบทบาทมากกว่าการอนุรักษ์ศิลปะและประวัติศาสตร์ เพราะหลายแห่งทั่วโลกเริ่มใช้ “ความยั่งยืน” เป็นหัวใจของการดำเนินงาน ตั้งแต่อาคารประหยัดพลังงาน นิทรรศการที่ลดขยะ ร้านของที่ระลึกที่สนับสนุนเศรษฐกิจท้องถิ่น ไปจนถึงการสร้างประสบการณ์ที่ทำให้ผู้เข้าชมเข้าใจวิกฤตสภาพภูมิอากาศอย่างลึกซึ้ง

แนวคิดนี้สะท้อนว่า วัฒนธรรมและ ESG ไม่ใช่เรื่องแยกจากกัน แต่สามารถทำงานร่วมกันเพื่อสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อทั้งผู้คนและโลกได้

พิพิธภัณฑ์สีเขียว เริ่มต้นตั้งแต่ “ตัวอาคาร”

อาคารพิพิธภัณฑ์มักใช้พลังงานจำนวนมากในการควบคุมอุณหภูมิ ความชื้น และแสงสว่างเพื่อรักษาวัตถุโบราณ แต่ปัจจุบันหลายแห่งกำลังพิสูจน์ว่าการอนุรักษ์และการลดคาร์บอนสามารถเกิดขึ้นพร้อมกันได้

หนึ่งในตัวอย่างที่โดดเด่นคือ Jeongok Prehistory Museum ประเทศเกาหลีใต้ ซึ่งออกแบบอาคารให้กลมกลืนกับภูมิประเทศ โดยฝังส่วนหนึ่งของอาคารไว้กับเนินเขา ทำให้ดินช่วยเป็นฉนวนธรรมชาติ ลดการใช้พลังงานสำหรับทำความเย็นและความร้อน พร้อมติดตั้งระบบไฟฟ้าประสิทธิภาพสูงเพื่อลดการปล่อยคาร์บอนในการดำเนินงาน

องค์ประกอบที่พิพิธภัณฑ์ยุคใหม่เริ่มนำมาใช้ ได้แก่

• แผงโซลาร์เซลล์ผลิตพลังงานสะอาด

• หลังคาและผนังสีเขียวเพื่อเพิ่มพื้นที่ธรรมชาติ

• การออกแบบรับแสงและลมธรรมชาติ (Passive Design)

ร้านของที่ระลึก ก็เป็นพื้นที่สร้างผลกระทบได้

ของที่ระลึกไม่ได้เป็นเพียงสินค้าสำหรับนักท่องเที่ยวอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นเครื่องมือสนับสนุนเศรษฐกิจหมุนเวียน

หลายพิพิธภัณฑ์เลือกจำหน่ายสินค้าที่ผลิตจากวัสดุรีไซเคิล เส้นใยธรรมชาติ หรือผลงานจากศิลปินท้องถิ่น พร้อมลดการใช้บรรจุภัณฑ์พลาสติกแบบใช้ครั้งเดียว แนวทางนี้ช่วยลดการปล่อยคาร์บอนจากการขนส่ง และสร้างรายได้กลับสู่ชุมชนในพื้นที่

ตัวอย่างเช่น ร้านค้าของ Rijksmuseum ในเนเธอร์แลนด์ ได้พัฒนาสินค้าหลายประเภทจากวัสดุออร์แกนิกและวัสดุหมุนเวียน เพื่อให้ประสบการณ์การซื้อของสอดคล้องกับพันธกิจด้านความยั่งยืนของพิพิธภัณฑ์

เมื่อพิพิธภัณฑ์ร่วมมือกัน โลกก็เปลี่ยนได้เร็วขึ้น

ความยั่งยืนไม่ใช่การแข่งขัน แต่คือการแบ่งปันองค์ความรู้

เครือข่าย Climate Toolkit เป็นตัวอย่างของความร่วมมือระดับนานาชาติที่เปิดให้พิพิธภัณฑ์ทั่วโลกแลกเปลี่ยนข้อมูล วิธีวัดผล และแนวปฏิบัติด้านการลดผลกระทบสิ่งแวดล้อมแบบ Open Source ทำให้สถาบันวัฒนธรรมขนาดเล็กสามารถเรียนรู้จากองค์กรชั้นนำได้โดยไม่ต้องเริ่มต้นจากศูนย์

นอกจากเครือข่ายระดับโลกแล้ว หลายแห่งยังจับมือกับมหาวิทยาลัย นักวิจัย และองค์กรสิ่งแวดล้อม เพื่อพัฒนาหลักสูตร นิทรรศการ และโครงการรณรงค์ด้านสภาพภูมิอากาศร่วมกัน

เป้าหมายต่อไปคือ “Zero Waste Museum”

ขยะจากคาเฟ่ บรรจุภัณฑ์ และการจัดอีเวนต์ เป็นอีกหนึ่งความท้าทายที่พิพิธภัณฑ์กำลังจัดการอย่างจริงจัง

มาตรการที่เริ่มเห็นมากขึ้น ได้แก่

• จุดแยกขยะที่เข้าใจง่ายสำหรับผู้เข้าชม

• ระบบหมักเศษอาหารจากร้านกาแฟภายในพิพิธภัณฑ์

• การนำลังและวัสดุบรรจุภัณฑ์กลับมาใช้ในการขนส่งนิทรรศการรอบถัดไป

ที่มา : museumnext

เรื่องอื่นๆที่น่าสนใจ : จาก “ขยะ” สู่ “ศิลปะ” – Wishulada พิสูจน์ Circular Economy ด้วยการอัปไซเคิล 12,800 กก. สร้างมูลค่ากลับคืนสู่สังคม – ESG Universe